دانشمندان با بهره‌گیری از یکی از غنی‌ترین پرونده‌های فسیلی جهان در نیوزیلند، در حال توسعه روش‌هایی برای پیش‌بینی خطر انقراض گونه‌های دریایی هستند — پیش از آنکه این گونه‌ها برای همیشه از بین بروند. این پژوهش می‌تواند ابزاری کلیدی در مقابله با آنچه برخی دانشمندان «ششمین انقراض دسته‌جمعی» می‌نامند، باشد.
بر اساس این پژوهش که توسط جیمز کرمپتون [James S. Crampton] از دانشگاه ویکتوریای ولینگتون انجام شده، نیوزیلند به دلیل انزوای جغرافیایی و تنوع زیستی بومی دریایی‌اش، یک «سیستم بسته» محسوب می‌شود؛ یعنی گونه‌ها در طول تاریخ نمی‌توانستند به سادگی به جای دیگری مهاجرت کنند. این ویژگی، داده‌های فسیلی این کشور را برای مطالعه عوامل انقراض بسیار ارزشمند می‌کند.
پنج انقراض دسته‌جمعی پیشین در طول نیم میلیارد سال گذشته، ناشی از رویدادهای طبیعی بوده‌اند. مشهورترین آن‌ها ۶۶ میلیون سال پیش با برخورد یک سیارک رخ داد و به نابودی دایناسورها انجامید. اما امروز، نرخ انقراض‌های ناشی از فعالیت‌های انسانی با شتابی نگران‌کننده در حال افزایش است.
محققان تاکید می‌کنند که پیش‌بینی خطر انقراض برای گونه‌های پرمطالعه‌ای مانند نهنگ آبی یا کاکاپو [kākāpō] — طوطی شبانه بی‌پرواز نیوزیلند — نسبتاً آسان است، اما برای بی‌مهرگان دریایی که نقشی حیاتی در اکوسیستم‌های اقیانوسی دارند، این کار بسیار دشوار است. فهرست سرخ اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) نیز به دلیل تمرکز بر پرندگان و پستانداران، بخش بزرگی از این گونه‌ها را نادیده می‌گیرد.
پژوهش‌های پیشین روی فسیل‌های نرم‌تنان دریایی نیوزیلند نشان داده که خطر انقراض با عواملی مانند گستره جغرافیایی، اندازه بدن و موقعیت جانور در بستر دریا مرتبط است. تحقیقات جاری این یافته‌ها را گسترش داده و با استفاده از مدل‌های اقلیمی، پیش‌بینی‌هایی برای چند قرن آینده ارائه می‌دهد.
یکی از مفاهیم کلیدی در این پژوهش «بدهی انقراض» است — اندازه‌گیری تعداد گونه‌هایی که به دلیل اقدامات انسانی امروز، محکوم به انقراض در آینده هستند. محققان هشدار می‌دهند که اگر این بدهی به موقع شناسایی و مدیریت نشود، جبران آن دیگر ممکن نخواهد بود.
در بحث درباره ششمین انقراض دسته‌جمعی، کرمپتون معتقد است این بحث تا حدی حواس‌پرتی ایجاد می‌کند. به گفته او، پژوهش‌های اخیر نشان داده که برخی انقراض‌های دسته‌جمعی گذشته نه با نرخ بسیار بالای انقراض، بلکه با طولانی بودن دوره نرخ بالای انقراض تعریف شده‌اند — یافته‌ای که اهمیت کاهش سریع انقراض‌های ناشی از فعالیت انسانی را دوچندان می‌کند.
زمینه این خبر نشان می‌دهد که شکاف میان سرعت از دست رفتن تنوع زیستی و ظرفیت علمی برای رصد و پیش‌بینی آن، یکی از چالش‌های اصلی حفاظت از محیط زیست در دهه‌های آینده است. رویکرد نیوزیلند در استفاده از داده‌های فسیلی برای پر کردن این شکاف، می‌تواند الگویی برای سایر کشورها باشد.
تحلیل خبر با دیرینه نیوز بزرگترین رسانه خبری فارسی زبانان در استرالیا
اهمیت این پژوهش زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم اکثر گونه‌های در معرض خطر انقراض — به‌ویژه بی‌مهرگان دریایی — هرگز در فهرست‌های رسمی حفاظتی ثبت نمی‌شوند و بنابراین هیچ اقدام حفاظتی برای آن‌ها صورت نمی‌گیرد. رویکرد مبتنی بر فسیل‌شناسی که در این پژوهش معرفی شده، می‌تواند این خلأ را تا حدی پر کند و به سیاست‌گذاران محیط زیستی ابزاری پیشگیرانه بدهد، نه واکنشی.
عدم قطعیت اصلی در این حوزه، سرعت وقوع انقراض‌های آینده است. همان‌طور که مقایسه کبوتر مسافر — که در چند دهه منقرض شد — با توآتارا [tuatara] — که ۸۰ میلیون سال دوام آورده — نشان می‌دهد، پیش‌بینی زمان‌بندی انقراض همچنان یکی از دشوارترین چالش‌های علمی است. با این حال، شناسایی گونه‌های آسیب‌پذیر پیش از وقوع انقراض، گامی ضروری برای جلوگیری از تعمیق بدهی انقراض است.
منبع: Yahoo News Australia
